Sot po sjellim për lexuesit e portalit Plava e Gucia Sot një dokument të rrallë dhe me vlerë të veçantë historike, të publikuar në New York në shkurt të vitit 1985, në kulmin e represionit të Jugosllavisë komuniste ndaj shqiptarëve të Kosovës dhe viseve shqiptare nën administrimin e saj.
Fjala është për një broshurë informuese dhe apel ndërkombëtar, të hartuar dhe shpërndarë nga organizata e mërgatës shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës “The Albanian Kosovar Youth in the Free World” (Rinia Kosovare Shqiptare në Botën e Lirë).
Kush e ka shkruar dhe publikuar dokumentin?
Broshura është produkt i aktivizmit politik dhe kombëtar të mërgatës shqiptare në SHBA, veçanërisht i rinisë shqiptare të organizuar, e cila në vitet ’80 luajti një rol kyç në:
- denoncimin e shkeljeve të të drejtave të njeriut në Jugosllavinë komuniste,
- informimin e opinionit publik amerikan,
- dhe ushtrimin e presionit politik përmes përfaqësuesve lokalë, shtetërorë dhe federalë në SHBA.
Dokumenti nuk është botim i ndonjë institucioni shtetëror amerikan, por një material sensibilizues, i shpërndarë drejtpërdrejt tek kongresmenë, senatorë, organizata për të drejtat e njeriut dhe qarqe të ndryshme politike në SHBA.
Koha dhe rrethanat e hartimit
Dokumenti është hartuar në vitin 1985, në një periudhë kur:
- Kosova ishte nën masa të rënda represive pas demonstratave studentore të vitit 1981,
- arrestimet politike, dënimet drakoniane dhe ndjekjet ideologjike ndaj shqiptarëve ishin të përditshme,
- dhe zëri i brendshëm në Jugosllavi ishte i mbytur nga aparati shtetëror.
Në këtë kontekst, mërgata shqiptare në SHBA u bë një nga zërat më të fuqishëm të së vërtetës shqiptare në arenën ndërkombëtare.
Qëllimi i publikimit të broshurës
Qëllimi kryesor i kësaj broshure ishte:
- informimi i opinionit amerikan dhe ndërkombëtar,
- denoncimi i padrejtësive dhe dënimeve politike,
- dhe mobilizimi i diasporës për reagim të menjëhershëm politik.
Në fund të dokumentit, autorët u bëjnë thirrje bashkatdhetarëve që të shkruajnë dhe të ndërhyjnë pranë përfaqësuesve të tyre politikë, duke e konsideruar ndihmën si urgjente.
Përmbajtja e shkrimit
Në qendër të broshurës është rasti i mësueses shqiptare Aishe Gjonbalaj, e lindur në vitin 1948 në Vuthaj të Plavës e Gucisë, e cila përshkruhet si shembull i shkëlqyer i brezit të ri të arsimtarëve shqiptarë.
Dokumenti pasqyron:
- rrugëtimin e saj arsimor dhe profesional,
- përkushtimin ndaj arsimit shqip,
- përndjekjen politike pas vizitës së saj në Shqipëri,
- dhe dënimin e rëndë prej 13 vitesh burg nga gjykatat jugosllave.
Veçanërisht theksohet fakti se ky ishte dënimi më i rëndë i dhënë ndonjëherë ndaj një gruaje shqiptare në Jugosllavinë e pasluftës, duke e kthyer rastin e saj në simbol të represionit shtetëror.
Vlera e dokumentit sot
Sot, kjo broshurë përbën:
- një dëshmi autentike të rolit të mërgatës shqiptare në SHBA,
- një dokument të gjallë të rezistencës politike dhe morale,
- dhe një kujtesë se liria dhe të drejtat nuk kanë ardhur rastësisht, por si rezultat i sakrificës, angazhimit dhe solidaritetit kombëtar.
Publikimi i këtij dokumenti sot është një akt informimi, por edhe respekti ndaj atyre që, në rrethana jashtëzakonisht të vështira, nuk heshtën përballë padrejtësisë.
